Nhìn lại 2017: cột mốc lớn, thất bại và thay đổi

Chiều tối ngày 31.12.2017, trong không khí mọi người vui vẻ chuẩn bị đón năm mới, trong tôi là một cảm giác trống rỗng mênh mông, tim thắt lại hệt như lúc chia tay mối tình đầu. Hôm đó là ngày cuối tuần, ngày cuối năm dương lịch 2017 và cũng là ngày làm việc cuối cùng của OSV Media – một công ty service-base business do tôi thành lập từ tháng 03/2013.

Tôi đã thất bại các bạn ạ. Một lần nữa.

Lần đầu tiên là công ty phát hành game với 2 người anh xuất thân từ VNG.

Không biết diễn tả làm sao nhưng trong lòng cảm giác buồn vô tận. Khi nhân viên cuối cùng rời khỏi văn phòng là Thuận, tôi sờ từng cạnh bàn, từng cái ghế một trong văn phòng, vì tôi biết đây là những phút cuối cùng tôi đứng bên cạnh những thứ thân thuộc này. Nước mắt bất chợt rơi khỏi khóe mắt lúc nào không hay!

Nếu phải so sánh với cảm giác khi chia tay mối tình đầu thì cảm giác lúc này nó cũng đau đớn như thế. Ra quyết định đóng cửa đứa con của mình không hề dễ dàng chút nào.

Quay lại thời điểm trước đó 2 tháng tức là vào đầu tháng 10/2017, tôi bị sốt cao và phải đi cấp cứu nhiều lần, chẩn đoán ban đầu là sốt siêu vi, sau đó bị tràn dịch màn phổi và kết luận cuối cùng là tôi bị bệnh lao màng phổi.

Lúc biết tin bị bệnh đó hoang mang lắm, tôi lùng sục tất cả những gì có thể biết về bệnh này trên Google. Sau khi tổng hợp tất cả thông tin tôi biết bệnh này hiện nay đã có thuốc chữa khỏi hoàn toàn, chỉ cần kiên trì uống thuốc theo phác đồ điều trị và nghỉ ngơi hợp lý. Trong quá trình điều trị có nhiều tác dụng phụ từ thuốc nhưng người trẻ khả năng đáp ứng thuốc tốt sẽ không sao.

Ngoài ra còn 1 vấn đề đáng lo ngại là bệnh này tỉ lệ kháng thuốc khá cao nếu không tuân thủ thời gian cũng như liều lượng uống thuốc mỗi ngày. Mắc bệnh này giống như bạn chơi game có 3 mạng cuộc đời, tôi đã mất 1 mạng, nếu bị kháng thuốc hoặc sau này bị tái phát, tôi sẽ không còn mạng nào!

Quay trở lại chuyện công việc, thời điểm đó ngành dịch vụ Web tại VN đã quá bão hòa, cạnh tranh phá giá và thị trường đang đi xuống cộng với việc phát bệnh hiểm nghèo ngay giai đoạn nước rút cuối năm. Tôi đã bị đánh gục, cả tinh thần lẫn thể xác.

Vì tất cả công việc ở công ty đều phải thông qua tôi quyết định và xử lý, tôi bị stress nặng. Suốt một thời gian tôi hoàn toàn vô cảm với mọi chuyện diễn ra xung quanh, mất hết phương hướng, không tìm thấy niềm vui ở bất cứ chuyện gì. Nguy hiểm nhất không phải là bạn mất tiền mà là không còn hứng thú làm bất cứ việc gì nữa. Suy nghĩ tìm đến cái chết xuất hiện nhiều bằng tổng 10 năm trước đó cộng lại. Tôi tự ý thức được mình có dấu hiệu trầm cảm và phải tìm cách thoát ra khỏi chuyện này.

Suốt 2 tháng sau đó tôi hoàn toàn không muốn nghe bất cứ cuộc điện thoại nào, tôi tránh xa cái phone. Tôi để cho mọi chuyện rơi xuống tới tận cùng của đáy vực. Cũng trong khoảng thời gian đó, tôi đứng giữa 2 luồng suy nghĩ là một thằng hèn tiếp tục trốn tránh mọi thứ hay đứng lên đối mặt giải quyết mọi chuyện. Cuối cùng, tôi nhất định không phải là một thằng hèn.

Gắng gượng duy trì công ty trong tình thế doanh thu không có và vẫn phải trả chi phí hàng tháng (tôi là người duy nhất sale khách hàng). Chuyện gì đến cũng phải đến, tôi buộc phải đóng cửa công ty vì không còn tiền mặt để duy trì.Cái lực quán tính bạn đang làm chủ về mặt thời gian và công việc của mình phải bắt đầu lại đi làm thuê nó ghê gớm lắm, như lúc bạn đang đi làm thuê mà muốn bức ra làm chủ. Nó còn hơn thế!

Cũng tốt thôi, cuộc sống là sự thay đổi liên tục, tôi đã ngồi ở một chỗ quá lâu và trú ẩn trong vùng an toàn của mình. Sai lầm nào cũng phải trả giá, không làm tốt vai trò thì phải tự sa thải bản thân.

Tại thời điểm viết bài này cũng đã 15 ngày kể từ lúc đóng cửa, tôi nhận ra được nhiều điều từ sự kiện này và cũng chiêm nghiệm ra nhiều thứ từ lúc bị bệnh mà trước đó vòng xoáy công việc cuốn đi không có thời gian để suy nghĩ.

OK! thất bại thì cũng đã rồi nhưng phải rút ra bài học gì đó đúng không? Đây là những điều tôi nghiệm ra được trong suốt quá trình vận hành công ty dịch vụ:

Về mối quan hệ

Gia đình bạn là nơi cuối cùng, là hậu phương vững chắc sẽ dang tay ra đón bạn về khi thất bại, khi đường cùng. Cậu tôi – một người cậu dưới quê tôi hiếm hoi gặp khi biết chuyện đã không ngần ngại cho tôi mượn 50 triệu đồng để trang trải chi phí và giải quyết các vấn đề của công ty.

Câu nói của cậu suốt cuộc đời này tôi sẽ không quên: “đây là lúc duy nhất gia đình có thể giúp đỡ con, con đừng ngại, cần bao nhiêu cứ nói cậu sẽ xoay sở”

50 triệu là một số tiền lớn, đối với cuộc sống ở tỉnh lẻ như cậu tôi. Đó là món tiền cậu chắt chiu bao năm.

Ông ngoại đã hơn 90 tuổi, khi biết tôi bệnh không thể tiếp tục điều hành công ty, mỗi tháng xuống Sài Gòn khám bệnh đều gửi 1triệu 2 triệu cho tôi thông qua mẹ. Nhưng tôi nhất quyết từ chối.

Mẹ tôi không hỏi gì về chuyện kinh doanh, tôi cũng không tâm sự gì với mẹ. Có điều tôi biết mẹ rất lo, từ cuộc sống hàng ngày chỉ ở nhà đọc báo, tối đi chùa tụng kinh. Mẹ đi nhận hàng gia công về nhà làm để kiếm vài chục ngàn mỗi ngày trang trải chi phí. Mẹ biết tôi không còn tiền!

=> đừng bao giờ hời hợt với gia đình mà chạy theo các mối quan hệ xã giao. Khi bạn ngã, đó là nơi duy nhất cho bạn tựa vào. Nếu ai ở xa ba mẹ, hãy về thăm gia đình thường xuyên hơn.

Về chuyện kinh doanh

Hãy work hard trên một còn đường đúng, một chiến lược đúng. Khi thấy không ổn, rút lui cũng là một chiến lược để bảo toàn vốn (tiền, sức khỏe, tinh thần…) Chợt nhớ một câu nói của anh Lâm Minh Chánh (group QTvKN) “nếu trong 6 tháng tới mà bạn không nghĩ ra chiến lược hay yếu tố nào vực dậy tình hình thì tốt nhất đừng nên duy trì công việc kinh doanh đó nữa.” Điều này rất đúng trong trường hợp của tôi, đáng lý ra tôi phải close business này 1 năm trước đó rồi, vì tôi hoàn toàn nhận ra thị trường đã đi vào giai đoạn bão hòa. Có cố mấy, có tối ưu mấy về quy trình và con người, thuyền trưởng tài ba mấy thì cũng không thể kéo lên lại một con thuyền đang chìm.

=> Nếu bạn work hard trên một thị trường đang đi xuống, một chiến lược sai lầm, một sản phẩm chưa tốt thì cũng như dã tràng se cát biển. Vòng đời của ngành là một keyword rất quan trọng.

Một yếu tố dẫn đến chuyện này là tôi không có co-founder, tất cả mọi chuyện do mình tôi điều hành. Nguồn lực cũng từ cá nhân. Dẫn đến khi bản thân có chuyện, không có người chia sẻ gánh vác. Tôi vẫn dành thời gian để làm sản phẩm (product) tuy nhiên với nguồn lực giới hạn của bạn thân (thời gian, tiền bạc…) sản phẩm không đem lại dòng tiền như mong đợi khiến công ty hoàn toàn phụ thuộc vào doanh thu của mảng dịch vụ.

=> nên có 1 hoặc 2 co-founder bổ khuyết skillset cho nhau giá trị cộng hưởng sẽ được tăng lên gấp nhiều lần.

Tư duy của Business man

Bạn phải đứng ngoài công ty của bạn, đừng ở bên trong nó. Câu nói này đã nghe từ lâu nhưng bây giờ tôi mới hiểu nó hơn và nghiệm ra nhiều. Đa số mọi người có con đường giống nhau: làm giỏi một chuyên môn gì đó -> mở công ty tự làm. Lúc này bạn đóng vai trò là người làm chuyên môn, là self-employee, một người làm tư. Bạn có thể thuê thêm vài nhân viên phụ việc nhưng vẫn chỉ ở level self-employee.

Vì sao? Vì chính cái xuất phát từ người làm chuyên môn đã bó hẹp suy nghĩ của bạn, khiến bạn lẩn quẩn trong việc execute các công việc hàng ngày của business mà quên/lơ là đi phần quan trọng nhất là planning/visioning.

Công việc của cơ trưởng là định hướng cho máy bay và đưa nó đi đúng đường bay chứ không phải mở cửa cho khách, lấy vali giùm khách, quét dọn nhà vệ sinh… Có thể bạn sẽ nghĩ startup thì lấy quái đâu ra tiền mà phân chia phòng ban, nhiệm vụ từng con người rõ ràng. Đồng ý, nhưng hãy luôn chú ý tới chuyện này và phân chia công việc triệt để ngay khi có thể.

Khi bạn càng “đứng trong” công ty của bạn, bạn không thể có cái nhìn bao quát, thoát ra khỏi khu vực đó được. Công ty vận hành khi có bạn, bạn là công ty – công ty cũng là bạn.

Bạn phải sẵn sàng thay thế được bản thân ra khỏi công ty, hãy tìm 1 ai đó lấp vào vị trí của bạn ngay khi có thể. Vì nếu không làm được chuyện đó, bạn chính là nút thắt cổ chai của tổ chức, chính bạn cản trở sự phát triển của công ty. Vì thời gian, năng lực và sức khỏe của bạn có giới hạn.

Để test xem mình đang có trong tình huống này không, hãy thử bỏ hết công việc đi đâu đó 1 tuần. Nếu sau khi trở về mà công ty vẫn vận hành tốt, có doanh thu đều đều thì xin chúc mừng, bạn đã quản trị đúng hướng.

Một ý khác nữa là vấn đề tối ưu nguồn lực. Cái nào tự làm, cái nào outsource, cái nào partner. Ví dụ cùng làm ra 1 cái Web cho giá trị hợp đồng như nhau nhưng 1 bên mua template có sẵn và custom lại sẽ nhanh và tối ưu nhân sự hơn là 1 bên ngồi code từ đầu theo ý khách hàng. Rõ ràng cả 2 cách làm đếu mang về cùng 1 số tiền như nhau nhưng ở case đầu tiên sẽ tốn ít thời gian và công sức hơn.

Nhưng cái bẫy của những người làm chuyên môn ra làm chủ hay mắc phải là muốn tự mình làm mọi thứ, muốn control mọi thứ, muốn tự xây mọi thứ để thỏa mãn cái chuyên môn, cái đam mê, cái tôi kỹ thuật. Đây là tử huyệt!

Cái đang làm có scale được không?

Scale khác với Growth. Đừng nhầm lẫn.

Như trường hợp của tôi, để tăng doanh thu  buộc lòng phải tăng số lượng nhân sự (growth). Vì là service base business nên hoàn toàn dựa vào thời gian (con người). Cay đắng thay thời gian lại là thứ hữu hạn. Ai cũng chỉ có 24h/ngày mà thôi.

Khi tăng số lượng nhân sự cộng với khả năng quản trị yếu kém (có startup/SMEs nào mà không thiếu sót quản trị?!), thất thoát là điều tất yếu. Và bạn phải làm liên tục để tìm nguồn tiền nuôi bộ máy và nhân sự này hàng tháng. Xin lưu ý là hàng tháng. Bạn luôn phải làm việc để tìm nguồn tiền duy trì công ty hàng tháng. Bạn ngừng, công ty chết ngay lập tức. Đó là một vòng xoáy nghiệt ngã.

Đặc thù của dịch vụ là mối quan hệ giữa con người – con người. Bạn bán một cái gì đó custom cho 1 người/công ty. Nếu bạn có 50 khách hàng/tháng thì bạn phải custom riêng 50 dịch vụ cho từng khách hàng này. Nghe đến đây là mệt mỏi chưa, vậy làm sao có thể handle được 100, 200, 1000 khách hàng/tháng. Impossible!

Vậy scale thì sao? Bạn phải bán 1 cái gì đó được đóng gói sẵn, bạn có thể bán mọi lúc mọi nơi, bán cho rất nhiều người cùng một lúc mà không phụ thuộc vào nhân sự hay nói cách khác là thời gian làm việc.

Có thể bán 1 cây kem cho toàn Việt Nam này, vào cùng 1 lúc và 24/24. Đó là scale. 1 cây cà-rem 5 nghìn đồng thôi so với 1 hợp đồng dịch vụ 20 triệu thì cây kem có thể scale được nhưng dịch vụ thì hoàn toàn không. Bạn có khả năng sale những hợp đồng trị giá 50 triệu, 100 triệu thì câu chuyện vẫn không khác gì mấy.

Đây cũng là nguyên nhân chính khiến tôi quyết định close công ty. Vì nó không thể lớn hơn được, không thể scale!

=> Dù làm bất cứ cái gì, hãy chắc chắn là nó scale được. Trừ khi bạn hài lòng với mức thu nhập ~ 100 triệu mỗi tháng, còn không thì nó sẽ không đi đến đâu cả.

Về mặt tuyển dụng nhân sự

Nếu có thể, hãy trả lương 10 triệu cho 1 bạn làm thạo việc hơn là 5 triệu cho 2 bạn lèo tèo. Bạn sẽ trả giá đắt cho việc này. Nhất là đối với công ty dịch vụ, thời gian là vàng, những nhân viên kiểu này đang giúp bạn ném vàng ra khỏi cửa sổ một cách nhanh nhất.

Dĩ nhiên khi là startup thì không có nhiều tiền mặt, không có nhiều lựa chọn, nhưng ý tôi là bạn cần biết điều đó và điều chỉnh nhân sự ngay thời điểm thích hợp.

Về tình đời – bản ngã

Khi bạn thất bại, những gì bạn nói trước đây mọi người vẫn tấm tắc khen đúng, khen cá tính thì bây giờ … nó sai hết!

Cái tôi của bạn bị tổn thương ghê gớm, tôi luôn cảm giác có lỗi với mẹ, với người thân vì thấy mình quá vô dụng, quá bất tài. Đồng thời cũng biết khiêm tốn hơn, cúi mình nhiều hơn. Có những lúc trong túi chỉ còn 20K. Ăn tô mì gõ xong không biết ngày mai làm gì với 10K còn lại.

Và tôi cũng nhắc lại, chẳng ai quan tâm đến bạn ngoài gia đình cả. Chẳng ai quan tâm bạn sống chết ra sao, ai cũng bận với cuộc sống riêng của mình. Cho nên đừng quan trọng quá việc mọi người nghĩ gì về bạn, tập trung vào thứ mà bạn cho là ý nghĩa đối với bạn.

Cũng cảm ơn các anh em đã sát cánh những tháng cuối cùng, chậm lương, nợ lương nhưng các bạn vẫn tập trung hoàn thành tốt các công việc được giao. Chúc các bạn sẽ phát triển hơn trong sự nghiệp của mình!

Phải luôn có quỹ dự phòng cho tình huống xấu

Tôi là lao động chính trong gia đình, khi bị bệnh không thể làm việc, đồng nghĩa với nguồn thu nhập của gia đình bị cắt đứt. Mọi thứ lao đao rất nhanh. Bạn tưởng tượng tôi vừa không làm việc được, vừa tốn một khoản tiền cho bệnh viện, vừa chi trả chi phí gia đình + công ty hàng tháng. Rất nhanh thôi đồng xu cuối cùng trong túi sẽ ra đi.

=> luôn luôn có 1 khoản tiết kiệm phòng lúc ốm đau và thời khắc khó khăn. Nếu được hãy mua BHYT Tự nguyện, bảo hiểm sức khỏe để bớt tiền viện phí khi có chuyện. Bảo hiểm là một món hàng mà bạn chỉ có thể mua nó khi bạn không cần đến nó.

Sức khỏe là vàng. Không, nó vô giá!

Tôi được mọi người nhìn nhận và tự đánh giá là có cuộc sống lành mạnh.

Tôi không hút thuốc, không rượu bia. Sau giờ làm chỉ đi chạy bộ, tập thể dục và đọc sách. Tuy nhiên vì công việc nên hay thức khuya và dưới áp lực stress suốt một thời gian dài khiến hệ miễn dịch suy yếu dẫn đến dễ mắc các bệnh do viru gây ra.

=> Hãy chú trọng sức khỏe, mất rồi không cách nào lấy lại được 100% như cũ đâu. Tin tôi đi. Những đồng tiền ngày hôm nay bạn đánh đổi sức khỏe kiếm được sẽ nhanh chóng đi vào túi các công ty sản xuất thuốc và bệnh viện.

Những tia sáng

Nói chuyện buồn thì cũng phải nhắc đến những điểm tích cực trong năm nay: đó là gặp gỡ được rất nhiều anh chị em mới quen trong group QTvKN nói chung, lớp CEOSG3 nói riêng, các anh em trong đội bóng CEO3FC. Được tiếp nhận các kiến thức mới & niềm vui mới. Tiếc là trong 2 tháng cuối năm không thể đồng hành cùng mọi người trong các hoạt động của lớp CEO3.

Trong giai đoạn khó khăn nhất, bệnh tật và trắng tay, bạn gái vẫn ở bên cạnh. Cuộc đời tôi chỉ cần một người như thế.

Hôm nay vấp ngã nhưng ngày mai tôi sẽ đứng dậy và làm lại. Cuộc đời là một hành trình dài như cuộc đua marathon. Bạn té đau nhưng có lựa chọn đua tiếp hay không là do bạn.

 

Câu chuyện thành công thì rất nhiều người chia sẻ, mỗi người thành công một cách khác nhau và có bí quyết riêng. Chắc không ai đem cái bí quyết ấy nói ra công khai cả. Tuy nhiên thất bại lại khác, ai cũng sẽ ít nhiều có những nguyên nhân dẫn đến thất bại giống nhau, tôi viết ra những dòng này mong các bạn khác khi khởi nghiệp hãy tránh đi vào vết xe đổ của bản thân tôi, hoặc ít nhất rút ra bài học gì đó cho riêng các bạn.

Có thể doanh thu công ty tôi rất nhỏ bé, nhiều Anh Chị sẽ nói chẳng có gì phải tiếc, nhưng nó là trải nghiệm, là cảm xúc của tôi. Giá như tôi đọc được những chia sẻ về thất bại như thế này để tránh.

Tôi không ngại viết ra câu chuyện xấu của bản thân hay như dân gian nói là vạch áo cho người xem lưng. Vì tôi không muốn các bạn khởi nghiệp lại mất hàng năm trời thử, để trải nghiệm những thứ mà tôi viết ra đây bằng mồ hôi, nước mắt và tuổi trẻ.

Hôm nay tôi bắt đầu năm mới với một con số âm. Tuy nhiên nếu thời gian quay trở lại, tôi vẫn lựa chọn start 1 cái gì đó riêng của mình và chấp nhận trải qua những cảm xúc như ở trên. Vì nó cho tôi trải nghiệm, kiến thức, bài học và hiểu cuộc sống này sâu sắc hơn. Việc vận hành một Business cho tôi một cái nhìn toàn cảnh về cách tiền bạc, một công ty hoạt động như thế nào. Tất cả chỉ là công cụ giúp bạn đặt được mục tiêu trong cuộc sống.

 

Kế hoạch cho năm 2018

Tài chính: tập trung trả hết các khoản nợ do việc đóng cửa công ty trước tháng 5/2018. Khoanh vùng nợ cần ưu tiên và nợ có thể trả chậm. Dùng nguồn nợ tốt (từ người thân, bạn bè – có thể trả chậm và không lãi suất) để thanh toán cho nợ ưu tiên.

Sức khỏe: duy trì thói quen ngủ trước 22h30, ngồi thiền để làm sạch tâm trí, giảm căng thẳng. Chạy bộ trở lại ít nhất 3 buổi/tuần.

Công việc: tìm việc liên quan đến việc xây dựng sản phẩm Digital, ưu tiên sản phẩm global để có thể trải nghiệm và học hỏi.

Gia đình: về quê thăm ông bà ngoại mỗi tháng một lần.

Lối sống: không nhậu, không hút thuốc, tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ. Mỗi tháng dành ít nhất một ngày đi khỏi Sài Gòn, trekking. Mỗi ngày dành 15′ đọc sách.

Kiến thức: tiếp tục tham gia các nhóm/event liên quan đến kinh doanh, quản trị. Tiếng Anh trao dồi ở mức độ cao hơn.

Nhiêu đó tạm đủ rồi, quan trọng là mỗi ngày bản thân tiến bộ hơn so với hôm qua. Năm mới thay đổi một chút, bắt đầu hành trình mới.

HAPPY NEW YEAR EVERYONE!